Tag Archives: botterskorsie

Twee broodmaats vir boontjie-en skenkelsop

27 Aug

Selfs die gedagte aan ‘n snytjie brood en ‘n skeppie tuisgemaakte sop verlig al die knyp van die winterkoue.  As die brood boonop vars gebak uit jou eie kombuis kom, is die beloning selfs groter, want die geure van goedheid wat oor die hele huis hang, lok die huismense tafel toe sonder om geroep hoef te word.

Sopmaakdag in my kombuis is altyd bakdag ook. Links bo ertjie en eisbein; regs onder: blomkool, ertjie en amandelsop.

Sopmaakdag in my kombuis is altyd bakdag ook. Links bo ertjie en eisbein; regs onder: blomkool, ertjie en amandelsop.

Soos sop is die wereld se brooderfenis  almal se erfenis. Die inspirasie is eindeloos: ciabatta met groot-oog rysgate uit Italië met ons eie hartlike soppe, karwei-gegeurde soetsuurbrood uit Oos-Europa met tamatiesop en broa, mieliebrood uit Portugal, met ons groentesoppe. Van die lekkerste kombinasies is limpa, ‘n Sweedse rogbrood met vinkel, karwei, goue stroop en lemoenskil as troumaat vir on eie boerpampoensop. Röti uit die Bo-Kaap praat ook lekker saam lensie- en tamatiesop  gegeur met saffraan en gemmer, uit Noord-Afrika.

 

Die geblikte borlottibone kan met geblikte canellinibone vervang word - of natuurlik spikkelbone uit die pakkie wat jy oornag moet week. Foto Soups and Breads, Janice Price.

Die geblikte borlottibone kan met geblikte canellinibone vervang word – of natuurlik spikkelbone uit die pakkie wat jy oornag moet week. Foto Soups and Breads, Janice Price.

 

Sarie-kom-tot-die-redding Boontjie- en Skenkelsop

Hoekom was ek gister verbaas dat elke liewe pakkie spikkelbone uitverkoop was in my kontreiwinkel. Die weerprofete het voorspel daar wag ‘n paar BAIE nat dae vir die Kapenaars voor … ander boontjiesop-entoesiaste het my voorgespring. Maar as lus vir boontjiesop jou aan die luskliere beet het, laat hy jou nie los nie.

Gelukkig het ek in my agterkop die boontjiesopresep van Barbara Joubert (SARIE KOS) wat met geblikte borlotti-bone gemaak word. Toe pak ek die inkopie-mandjie vol. Let wel, dis steeds ’n stadig-gekookte sop, soos dit hoort – anders maak dit jou lyf warm, maar nie die hart en gees nie.

6 porsies

700 g kort gesaagde lamskenkels

Meel, vir rol

1 ui, fyngekap

3 huisies knoffel, fyngekap

2 selderystokke, in blokkies gesny

3 groot wortels, in blokkies gesny

olyfolie

2 liter vleisaftreksel

2 lourierblare

1 blik gekapte tamaties (ek het 3 baie ryp vars tamaties in blokkies gesny)

3 blikke borlotti-bone

sout en vars gemaalde swartpeper na smaak

Rol die lamskenkels in ’n bietjie meel. Skud die oortollige meel van die skenkels af. Verhit ’n bietjie olyfolie in ’n groot kastrol. Braai die skenkels tot bruin. Haal die skenkels uit die kastrol en braai die knoffel, seldery en wortels vir so 10 minute tot sag. Sit die skenkels terug by die groente en voeg dan die vleisaftreksel, lourierblare, geblikte bone en geblikte tamaties by. Geur met sout en vars gemaalde swartpeper. Kook nou vir minstens 6 ure – of verkieslik stadig oornag.

Broodkeuse: Die sop is baie vullend – maar daar’s altyd plek aan tafel vir vars gebakte brood. Hier is twee brode om uit te kies – terwyl die boontjiesop prut, bak jy genoeg brood om vir die bure ook oor te stuur. 

SOETPATAT-ANYSBROOD

Toe ons 5 jaar gelede Rio de Janeiro besoek het, het ek patatrolletjies Pãezinhos de Batata Doce verslind en die anyssmaak het my skoon huis toe laat verlang. Terug by die huis toe verlang ek weer na die dinamiese Rio en besluit toe om die bestaande patatbrood resep in ons boek Huiskok Glanskok aan te pas met mieliemeel en anyssaad by die mengsel. 

Maak 4 klein broodtjies

500 g gaar soetpatat, fyngedruk

900 ml louwater

j1.3 kg koekmeel

200 g mieliemeel

5 mℓ anyssaad

20 ml sout

1 ½ pakkie kitssuurdeeg

Metode

Voorverhit oond tot 220⁰ C. Smeer twee bakplaatjies. Meng gaar patats en louwater tot glad. Plaas al die ander bestanddele in ‘n kommetjie en maak ‘n holte daarin. Voeg soetpatat by en knie droë bestanddele in tot die deeg glad en elasties is. Laat rys tot die deeg in volume verdubbel. Knie die deeg af en verdeel in vier ewe groot dele.  Plaas twee op elke bakplaat, sny kepe in en laat weer rys. Besprinkel met meel. Bak vir 15 minute by 220⁰C en verlaag hitte na 180⁰C  vir die laaste 30 minute.

BOTTERSKORSIE EN OKKERNEUTBROOD

Die heerlikse pasmaat saam met lamskenkel-en boontjiesop en ’n glasie merlot.   Die resep het ek by Meerendal gekry.

600g broodmeel

300g koekmeel

30 mℓ bruinsuiker

15 mℓ sout

60g vars brouersgis

300ml warm water

1 medium botterskorsie, geskil en in blokkies gesny;

100g okkerneute

Vir geroosterde botterskorsie: sout, peper, olyfolie

Voorverhit oond tot 180⁰C. Plaas botterskorsie en okkerneute op bakplaat, besprinkel met sout, peper en olyfolie; bak tot botterskorsie sag is. Kap neute in growwe stukkies.

Plaas droë bestanddele in mengbak, meng botterskorsie en neute by. Meng gis met warm water. Voeg helfte van die gismengsel by die meelmengsel, meng  deur en voeg dan die res van die gismengsel by en werk in tot deeg vorm. Laat rys in ’n warm plek tot die deeg verdubbel, vorm en plaas in gesmeerde broodpan. Besprinkel met meel en sny kepe in. Bak sowat 40 minute tot goudbruin. Die brood is gaar as dit hol klink wanneer jy dit klop.

 

Dag van die Pampoenkoekies

23 Jul
Poffers van die oranje son met warm lemoensous.  Foto: my pampoenprins Ian du Toit

Poffers van die oranje son met warm lemoensous. Foto: my pampoenprins Ian du Toit

“…Op die Dag van die Pampoen eet ons vir ons ‘n pad terug tot in die binnehart van ons boermens, tot in die boepens van die heerlike oranje son.”  (André P. Brink)

Aspoestertjie kan haar balrok,  haar glasskoentjies,  haar koets en haar prins hou. Ek soek daai pampoen. (Gelukkig het ek klaar my prins. As ek en  Ian ooit aan ‘n vasvrawedstryd sou deelneem en die vraag kom na my toe wat my man se gunsteling-gereg is, huiwer ek nie. “Pampoenkoekies”, sou ek dit met groot bravade uit jil.  “Spesifiek my ma se pampoenkoekies”, sou ek byvoeg vir bonuspunte.)

Toe ek een aand tydens die Vryfees in Bloemfontein by Annette Bekker, ‘n uitmuntende gasvrou wat ver te beskeie oor haar kookvernuf is, gaan eet het haar pampoenkoekies soos kroonjuwele tussen die ander erfkos-geregte geblink. Pure goud en gepof, en soos ons daarvan hou – stroopsoet.  Om uit te staan tussen die  skottels vaal afval, van-die-been-af-gebakte lamsblad, die lekkerste frikkadelle denkbaar (haar seuns beskou dit as haar kroon-spesialiteit),  groenboontjiebredie , ‘n gebakte koolkop met Marmite-bottersous en warm sampioenslaai is vir iets  nederig soos pampoen ‘n Olimpiese prestasie.

Annette Bekker. Hokkie-heldin. Pampoenpoffertjie-kampioen.

Annette Bekker. Hokkie-heldin. Pampoenpoffertjie-kampioen.

Dis wat pampoen doen. Hy oorrompel jou wanneer jy dit nie verwag nie. Jy gaan vir die skaapboud, maar word dan verlei deur skywe oondgebakte pampoen wat glinster van heuning of gouestroop. Jy reik uit vir die blomkool met witsous, maar jou aandag word afgetrek deur  gestoofde pampoen met broodblokkies –  blink van die botter en geelsuiker en bedwelmend met die geure van nartjieskil, pypkaneel of lemoen.

Dis sulke tye dat ek wens ek kon stukke prosa voordra, net daar aan tafel, soos uit Andre P. Brink se ‘Die dag van die Pampoen’ uit Latynse Reise wat ek raakgelees het in Peter Veldsman se Kos van die Eeu.

Daar is dae dat ons seer en kwaad is vir die mense oor die lang see of duskant; en daar is dae dat ons verstote voel. Maar op die Dag van die Pampoen eet ons vir ons ‘n pad terug tot in die binnehart van ons boermens, tot in die boepens van die heerlike oranje son.”

Boepens skottel vol son.

Boepens skottel vol son.

ANNETTE SE PAMPOENPOFFERS

Annette Bekker was op haar dag Springbok-hokkiespeler.  Ek sal haar kosmaakvernuf met ‘n goue medalje beloon, ‘n eerste plek op die podium van onthoukos gun. Hooggerys is die poffertjies meer koekerig as die dun pampoenkoekies waarmee ek grootgeword het. Heerlik deurtrek van die stroop, waar ek grootgeword het net met kanelsuiker oor. So lui haar resep:

Klits saam:

250 g Floro-bakkie vol klaar gekookte soetpampoen

2 eiers

2 ½ ml sout

Voeg by:

2 koppies bruismeel

15 ml bakpoeier

Bak lepels vol in ‘n pan oor matige hitte (die olie nie te warm nie). Braai albei kante.  Dreineer.

Maak stroop:

Kook saam –

500 ml suiker

250 ml water

125 ml melk

30 ml botter of margarien

Meng omtrent 20 ml maizena (mielieblom) en 1 teelepel vlapoeier met melk, voeg by die stroop plus 1 teelepel vanilla essens. Indien nie lekker dik nie, voeg nog maizena by.  *Gooi die warm stroop oor die pampoenkoekies

Kok se wenke:

*Die lekker het nie daar geëindig nie. Ek en Annette het verder gekorrespondeer oor die poffertjies. So onthou sy van die doppie karamel-essens wat sy ook by die stroop gegooi het; en dat sy van die stroop oorgehou het om later koud ‘n teelepel op elke poffer te skep voordat sy dit in die oond op 60°C warm gemaak het. Dit maak die bokant lekker crispy, skryf sy.  Sy is spyt, skryf sy, dat sy nie Ouma Dassie se mooi opskepbakke uitgehaal het vir my kuier nie, want ‘die mooi voorsit van kos is vir my net so belangrik soos die smaak daarvan.’

 

'n Handgeskrewe resep is 'n erfstuk. Na die Bloemfontein-kuier is ek terug huis toe met heerlikhede uit Annette se kombuis soos winddroog boerewors en klam biltong, én haar pampoenpoffertjie-resep om dit vir Prins Ian, pampoenkoekie-aficionado, te maak.

‘n Handgeskrewe resep is ‘n erfstuk. Na die Bloemfontein-kuier is ek terug huis toe met heerlikhede uit Annette se kombuis soos winddroog boerewors en klam biltong, én haar pampoenpoffertjie-resep om dit vir Prins Ian, pampoenkoekie-aficionado, te maak.

 

My aanpassing van Annette se pampoenpoffers

Ek het haar resep gevolg, behalwe die stroop wat ek lemoenerig-speseryerig gemaak het om by die taavinger-oondhoender te pas wat ek met jasmynrys bedien het. Ek vervang die koppie water met vars lemoensap en voeg gerasperde lemoenskil, ‘n stuk pypkaneel, 2 steranys en 4 kardamom-peule by.  Speel self of hou by Annette se riglyne.

Soet groente saam met ons vleis is mos kos vir ons Suid-Afrikaners.

Soet groente saam met ons vleis is mos kos vir ons Suid-Afrikaners.

Nie alle planne werk uit nie: ons wou kaneel-honeycomb maak, dit in stukkies breek en oor die poffertjies strooi (gilding the lily), maar helaas, na twee probeerslae het my pampoenprins die handdoek ingegooi. Ek sal ook moet oefen om my poffers so eenvormig en ewe goudgebraai te kry soos Annette s’n. Dis ‘n kwessie van trots op die kuns van huiskos-maak.

Tog, laat Sondagaand vaar Ian die kombuis in, lig die deksel van die mooi ou seegroen skottel aan sy goue handvatsel om vir oulaas ‘n poffer te eet voor slaaptyd. Op daardie oomblik weet ek my prins is gelukkig.  Pampoen laat die liefde blom.

GEBAKTE PAMPOENKOEKIES

Om die sonde van die soet lekkerte so effe te verlig, kan jy jou troos met die feit dat hierdie weergawe nie in olie gebraai word nie, maar in muffinpannetjies in die oond gebak word. Die resep is uit Ek sou doen met ‘n pampoen, ‘n pragboek waarin Nettie Cilliers haar passie vir die pampoenfamilie uitleef.

600 g (500 ml) pampoenpuree

50 g (50 ml) botter, gesmelt

50 ml bruinsuiker

5 ml vanieljegeursel

2 eiers, liggies geklits

70 g (125 ml) koekmeel

5 ml bakpoeier

Gemaalde kaneel

Ekstra bruinsuiker om bo-oor te strooi

Voorverhit die oond tot 220°C en smeer holtes van ‘n muffinpan.  Meng die fyn pampoen, botter, suiker, geursel, eiers, meel en bakpoeier goed saam. Skep die mengsel in die holtes van die pan en strooi kaneel en bruinsuiker oor. Bak vir 30 minute tot gaar.

Wenk: siende dat jy dit nie in olie gebak het nie, kan jy jou bederf met ‘n stropie van laventelgegeurde heuning – prut die blommetjies van 3 laventeltakkies, 100 ml heuning en 4 steranys saam vir 5 minute. Laat staan sodat die geure goed kan ontwikkel.

Watse pampoen?

Vir pampoenkoekies verkies  Brandvlei se Kokkedoor-onthoukok Theresa de Vries ryp boerpampoen, alhoewel die ou ‘blou ysterpampoen’ ook lekker is. Botterskorsie kan werk, alhoewel dit nie ‘pampoenerig’ genoeg is nie. Vir Juanita Loubser is die vaalgroen Crown Prince pampoene ideaal vir pampoenkoekies.

Pampoenkenner Nettie skryf dat boerpampoen, Crown Prince- of Hubbard-pampoen die beste keuse is vir pampoenskywe wat in die oond gebak word – dit het minder water en behou hul vorm beter. Botterskorsie (grysneut) is wel soeter, maar sy raai aan dat enige pampoen wat in jou streek beskikbaar is as ‘n resep vir pampoen vra.

Pypkaneel, steranys en lemoengegeurde stroop.

Pypkaneel, steranys en lemoengegeurde stroop.

Poeding of bykos?

Die Hollanders aan die Kaap was bekend met pampoenkoekies, en die voorsit van soet groente saam met sout geregte ‘n gevestigde gebruik was. In Van Riebeeck se tyd is groente – nie net soet groente soos pampoen nie – as  laaste gang of gereg geëet (= nagereg). Alhoewel die skottels alles op die tafel gepak was, was daar ‘n baie spesifieke orde waarin dit geëet is.

In ‘n baie interessante bespreking in Hettie Claassens se ‘Die Geskiedenis van Boerekos’  het die volgorde laat in die 18de, begin 19de eeu verander  en is vleis en groente tweede, dus na die sopgang aangebied, terwyl die 3de gang meel- of melkspyse was. Dit het onder meer geregte soos broodpoeding ingesluit. Weens die ‘koekie’-verwysing is pampoenkoekies as derde gang (soos nagereg) aangebied en nie as groente saam met die vleis nie. Pampoenkoekies is so tot in die middel van die 20ste eeu steeds in Afrikaanse huise as nagereg voorgesit. In S. van Tulleken se Die Praktiese kookboek se 1937-uitgawe word soet groentedisse van patats, aartappels en pampoen nog as dessert aangedui.

Laataand skep my pampoenprins voor slaaptyd van die oorskiet-poffertjies in. Die liefde blom.

Laataand skep my pampoenprins voor slaaptyd van die oorskiet-poffertjies in. Die liefde blom.

Bronne:

  • Familieresep: Annette Bekker, Bloemfontein.
  • Die Geskiedenis van Boerekos, HW Claassens.
  • Kos van die Eeu, Peter Veldsman, Tafelberg.
  • Ek sou doen met ‘n pampoen, Nettie Cilliers, Lapa Uitgewers.

 

 

 

%d bloggers like this: